Në praktikë, shuma të konsiderueshme jepen shpesh ndërmjet familjarëve, miqve ose të njohurve pa kontratë, pa mandat të posaçëm dhe pa përcaktuar qartë afatin e kthimit. Konflikti lind kur besimi personal nuk shoqërohet më nga gatishmëria për të paguar.
Nga pikëpamja juridike, pyetja nuk është vetëm nëse paratë kanë kaluar nga një person te tjetri. Duhet të përcaktohet shkaku i dhënies: hua, dhurim, investim, parapagim, kontribut në një veprimtari të përbashkët apo një marrëdhënie tjetër. Cilësimi juridik përcaktohet nga faktet dhe provat e administruara.
Çfarë duhet të provojë huadhënësi?
“Pala që pretendon një të drejtë, ka detyrim [...] të provojë faktet mbi të cilët bazon pretendimin e saj.” — Neni 12 i Kodit të Procedurës Civile
Neni 1050 i Kodit Civil e përkufizon huanë si marrëdhënien ku huamarrësi merr në pronësi një shumë të hollash dhe detyrohet të kthejë të njëjtën sasi brenda afatit të caktuar ose, kur afati mungon, me kërkesën e huadhënësit.
Sipas nenit 12 të Kodit të Procedurës Civile, pala që pretendon një të drejtë duhet të provojë faktet ku e mbështet pretendimin. Prandaj duhet të provohen dorëzimi i shumës, qëllimi i dhënies si hua, detyrimi për kthim, afati dhe pjesa që mbetet e papaguar.
Cilat prova mund të përdoren kur mungon kontrata?
Mungesa e kontratës nuk do të thotë domosdoshmërisht mungesë totale prove. Transfertat bankare, përshkrimi i pagesës, bisedat e plota, premtimet për kthim, kërkesat për shtyrje, pagesat e pjesshme dhe çdo njohje e detyrimit mund të formojnë një tablo provuese.
Transferta bankare provon kalimin e shumës, por jo gjithmonë shkakun e saj. Një pagesë mund të pretendohet si dhurim, investim ose shlyerje e një detyrimi tjetër. Për këtë arsye, provat vlerësohen së bashku, në kontekstin e marrëdhënies dhe sjelljes së palëve.
Nenet 231–233 të Kodit të Procedurës Civile rregullojnë kufijtë e provës me dëshmitarë dhe rastet kur ajo lejohet, përfshirë ekzistencën e një fillimi prove me shkresë ose rrethana ku marrja e një dokumenti nuk ka qenë e mundur. Zbatimi i tyre varet nga rrethanat konkrete.
- Ekstraktet dhe mandatet bankare në formën e tyre të plotë
- Mesazhet ku pranohet marrja e shumës ose premtohet kthimi
- Kërkesat për kohë dhe propozimet për pagesë me këste
- Pagesat e pjesshme dhe përshkrimi i tyre
- Shkresa ose deklarata që burojnë nga personi që ka marrë paratë
- Dëshmitarët me dijeni të drejtpërdrejtë, kur prova e tyre lejohet
Kërkesa me shkrim dhe vënia në vonesë
Kur afati i kthimit nuk është përcaktuar, kërkesa e huadhënësit merr rëndësi të veçantë sipas nenit 1050. Ajo duhet të identifikojë palët, shumën fillestare, shumën e mbetur, datën dhe mënyrën e dhënies, afatin për pagesë dhe mënyrën e përmbushjes.
Neni 481 i Kodit Civil parashikon, si rregull, vënien e debitorit në vonesë me njoftim me shkrim. Njoftimi duhet të dërgohet në një mënyrë që lejon të provohet marrja. Kur debitori pranon detyrimin, një marrëveshje e qartë me shkrim ose me këste mund të shmangë paqartësi të mëtejshme.
Afati i parashkrimit nuk duhet neglizhuar
Neni 114 i Kodit Civil parashikon afatin e përgjithshëm dhjetëvjeçar kur ligji nuk cakton një afat tjetër. Megjithatë, momenti kur fillon llogaritja dhe ekzistenca e shkaqeve të ndërprerjes duhet të kontrollohen për çdo rast.
Sipas neneve 117–118, në detyrimet me afat parashkrimi lidhet me plotësimin e afatit, ndërsa për detyrimet pa afat ose që ekzekutohen me kërkesën e kreditorit rëndësi ka momenti i lindjes së detyrimit. Neni 131 parashikon shkaqe ndërprerëse, ndër të tjera njohjen e plotë të së drejtës, vënien në vonesë, padinë dhe kërkesën për ekzekutim.
Padia, sigurimi i saj dhe ekzekutimi
Kur nuk ekziston një titull ekzekutiv, kthimi i shumës kërkohet zakonisht nëpërmjet padisë. Padia ngrihet, si rregull, në gjykatën e vendbanimit të të paditurit dhe duhet të shoqërohet me faktet, provat dhe kërkimet e përcaktuara qartë.
Kur ka arsye të dyshohet se ekzekutimi i vendimit do të bëhet i pamundur ose i vështirë, mund të shqyrtohet sigurimi i padisë sipas neneve 202–206 të Kodit të Procedurës Civile. Masa nuk është automatike: kërkohet rrezik konkret, mbështetje me prova me shkresë dhe, sipas rastit, garanci.
Neni 510/d njeh si tituj ekzekutivë aktet noteriale që përmbajnë detyrim në të holla. Kjo mund të lejojë kalimin në ekzekutim pa një proces të zakonshëm për njohjen e detyrimit. Gjykata e Lartë ka sqaruar gjithashtu se lëshimi i urdhrit të ekzekutimit për një kontratë noteriale huaje nuk i heq debitorit të drejtën ta kundërshtojë vlefshmërinë e veprimit ose fuqinë e titullit me mjetet përkatëse.
Mospagimi nuk është automatikisht mashtrim
Refuzimi ose pamundësia për të kthyer një hua përbën, si rregull, mosmarrëveshje civile. Përgjegjësia penale nuk mund të ndërtohet vetëm mbi faktin e mospagimit; ajo kërkon elemente të posaçme që tregojnë një sjellje mashtruese dhe plotësimin e kushteve të veprës penale.
Kërcënimet, marrja me forcë e pasurisë ose ekspozimi publik i debitorit nuk janë mjete të ligjshme për realizimin e kredisë. Mbrojtja kërkohet përmes njoftimit, marrëveshjes, gjykatës dhe ekzekutimit përmbarimor.
Përfundim
Besimi personal mund të shpjegojë pse nuk u hartua një dokument, por në gjykim vendimtare janë faktet e provueshme. Dorëzimi i shumës, shkaku i pagesës, komunikimet, afati, njohja e detyrimit dhe pagesat e pjesshme duhet të analizohen së bashku. Mungesa e kontratës nuk e përjashton automatikisht kërkimin, por kërkon një strategji provuese më të kujdesshme.
Ky artikull është përditësuar më 1 shtator 2026, ka karakter të përgjithshëm informues dhe nuk përbën këshillim juridik për një rast konkret.