Largimi nga puna: ligjshmëria, dëmshpërblimi dhe ekzekutimi i përkohshëm

Kontrata dhe afati i njoftimit

Për kontratën me kohëzgjatje të pacaktuar, neni 141 i Kodit të Punës përcakton se marrëdhënia përfundon pasi kontrata është zgjidhur dhe ka mbaruar afati i njoftimit.

Sipas nenit 143, afati është dy javë kur punësimi ka zgjatur deri në gjashtë muaj; një muaj për kohëzgjatjen mbi gjashtë muaj deri në dy vjet; dy muaj për kohëzgjatjen mbi dy deri në pesë vjet; dhe tre muaj kur marrëdhënia ka zgjatur mbi pesë vjet. Afati zgjatet, sipas rastit, deri në fund të javës ose të muajit.

Kontrata me afat të caktuar përfundon normalisht në mbarim të afatit. Nëse ndërpritet më herët, neni 149 kërkon respektimin e procedurës së nenit 144 dhe mund të lindin pasojat e zgjidhjes së menjëhershme të pajustifikuar.

Procedura është detyrim, jo formalitet

“I jep atij mundësi për t’u shprehur.” — Neni 144 i Kodit të Punës

Neni 144 kërkon që punëmarrësi të njoftohet me shkrim të paktën 72 orë përpara takimit, të njihet me arsyet e masës së parashikuar dhe t’i jepet mundësia për t’u shprehur.

Vendimi përfundimtar duhet të njoftohet me shkrim nga 48 orë deri në një javë pas takimit dhe duhet të përmbajë arsyet konkrete të zgjidhjes. Nëse procedura nuk respektohet, punëmarrësi përfiton dy paga mujore, të cilat u shtohen dëmshpërblimeve të tjera të mundshme. Punëdhënësi ka barrën të provojë respektimin e procedurës.

Kur ekziston një shkak i justifikuar?

Për zgjidhjen e zakonshme, arsyet duhet të lidhen me aftësinë, sjelljen e punëmarrësit ose kërkesat operacionale të ndërmarrjes. Neni 146 mbron gjithashtu punëmarrësin nga zgjidhja për motive abuzive, diskriminuese ose në kundërshtim me arsyet që ligji lejon.

Për zgjidhjen e menjëhershme, neni 153 kërkon rrethana të rënda që, sipas parimit të mirëbesimit, nuk lejojnë vazhdimin e marrëdhënies. Shkelja duhet të jetë me faj të rëndë ose, kur është më e lehtë, të jetë përsëritur pavarësisht paralajmërimit me shkrim. Gjykata vendos nëse shkaku ekzistonte realisht.

Dëmshpërblimet janë zëra të veçantë

Ligji nuk parashikon një shumë të vetme për çdo largim të paligjshëm. Në varësi të mënyrës së ndërprerjes dhe provave, mund të kërkohen disa zëra të dallueshëm.

• Paga e afatit të njoftimit ose paga deri në përfundimin e kontratës me afat, sipas nenit 155, pika 1.
• Dy paga mujore për mosrespektimin e procedurës, sipas nenit 144, pika 5.
• Dëmshpërblim deri në një vit pagë për zgjidhjen e pajustifikuar, sipas neneve 146 ose 155.
• Shpërblim për vjetërsinë, të paktën paga e 15 ditëve për çdo vit të plotë pune, kur marrëdhënia ka zgjatur jo më pak se tre vjet, sipas nenit 145.

Çfarë ka sqaruar jurisprudenca?

Në vendimin njësues nr. 00-2023-5686 (724), datë 12.12.2023, Gjykata e Lartë përcaktoi se pagesa paraprake e pagave që korrespondojnë me afatin e njoftimit nuk e zëvendëson respektimin real të këtij afati. Marrëdhënia juridike duhet të vijojë deri në mbarimin e tij, edhe kur punëdhënësi zgjedh të mos e angazhojë punëmarrësin në punë.

Në vendimin nr. 47, datë 11.06.2024, në çështjen Arlinda Mulgeci, Gjykata Kushtetuese konstatoi cenim të sigurisë juridike, pasi interpretimi i çështjes ishte shmangur nga praktika njësuese dhe kishte cenuar pritshmëritë e ligjshme për zbatim uniform të ligjit.

Në vendimin nr. 00-2025-3989 (523), datë 12.11.2025, Gjykata e Lartë theksoi se moszbatimi i një urdhri transferimi që ndryshon kushtet thelbësore të kontratës nuk mund të trajtohet automatikisht si braktisje e punës.

Afatet dhe gjykata kompetente

Për zgjidhjen e menjëhershme të pajustifikuar, neni 155, pika 4, parashikon ngritjen e padisë brenda 180 ditëve nga zgjidhja e marrëdhënies së punës. Për zgjidhjen pa shkaqe të arsyeshme sipas nenit 146, afati lidhet me përfundimin e afatit të njoftimit. Kur motivi abuziv zbulohet më vonë, ligji parashikon 30 ditë nga zbulimi.

Fakti që punëdhënësi është institucion publik nuk e bën vetvetiu mosmarrëveshjen administrative. Përcaktues është regjimi ligjor që rregullon marrëdhënien: Kodi i Punës ose një ligj i posaçëm që rregullon plotësisht statusin.

Ekzekutimi i përkohshëm i vendimit

“Gjykata vendos rast pas rasti me diskrecion dhënien e vendimit me ekzekutim të përkohshëm.”

Neni 317, shkronja “b”, i Kodit të Procedurës Civile lejon që një vendim për shpërblime nga puna të jepet me ekzekutim të përkohshëm. Kjo mundëson vënien në ekzekutim të vendimit të shkallës së parë edhe gjatë ankimit.

Në vendimin nr. 00-2025-1392 (124), datë 25.03.2025, Gjykata e Lartë sqaroi se gjykata vendos rast pas rasti, në ushtrim të diskrecionit të saj, me qëllim që të mos përkeqësohet gjendja ekonomike e kërkuesit.

Sipas nenit 318, pranimi ose rrëzimi i kërkesës ankimohet veçmas. Vendimi nr. 00-2024-4405 (613), datë 06.11.2024, kërkon provimin e pasojave të rënda dhe të pariparueshme kur kërkohet pezullimi. Nëse vendimi prishet dhe padia rrëzohet përfundimisht, neni 319 kërkon kthimin e asaj që është përfituar përkohësisht.

Standardi evropian

Shqipëria ka ratifikuar Kartën Sociale Evropiane të Rishikuar dhe ka pranuar nenin 24 për mbrojtjen në rastet e përfundimit të punësimit. Standardi kërkon një arsye të vlefshme për largimin, akses në një organ të paanshëm dhe kompensim të përshtatshëm ose një mjet tjetër efektiv.

Ky standard përforcon nevojën që largimi të kontrollohet në substancë dhe në procedurë, jo vetëm nga forma e aktit të punëdhënësit.